Gan nhiễm mỡ ở người gầy do đâu, có nguy hiểm không?

Người gầy có bị gan nhiễm mỡ không?

Có. Người gầy vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ dù cân nặng nằm trong giới hạn bình thường. Nguy cơ mắc bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như mỡ nội tạng, kháng insulin, rối loạn chuyển hóa và di truyền, không chỉ phụ thuộc vào vóc dáng.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ (AASLD), gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa có thể xuất hiện ở người không thừa cân. Với người châu Á, BMI dưới 23 kg/m² thường được sử dụng để xác định nhóm không thừa cân trong bối cảnh đánh giá bệnh lý này.

Tuy nhiên, BMI không thể dùng riêng lẻ để chẩn đoán hoặc loại trừ gan nhiễm mỡ. Người có vóc dáng gầy vẫn cần chú ý đến sức khỏe chuyển hóa nếu có các yếu tố nguy cơ.

Nguồn: AASLD – Hướng dẫn đánh giá và quản lý bệnh gan nhiễm mỡ.

1. Nguyên nhân gan nhiễm mỡ ở người gầy là gì?

Gan nhiễm mỡ ở người gầy có thể xuất phát từ nhiều yếu tố phối hợp, bao gồm mỡ nội tạng, chế độ ăn uống, rối loạn chuyển hóa, di truyền và một số bệnh lý đi kèm.

1.1. Mỡ nội tạng và rối loạn chuyển hóa có gây gan nhiễm mỡ không?

Có. Người gầy vẫn có thể tích tụ mỡ quanh các cơ quan nội tạng dù lượng mỡ dưới da không nhiều. Tình trạng này có thể đi kèm kháng insulin, làm thay đổi quá trình chuyển hóa chất béo và góp phần khiến mỡ tích tụ trong gan.

Đường huyết cao, triglyceride tăng, cholesterol bất thường và tăng huyết áp cũng có thể liên quan đến nguy cơ gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa.

1.2. Chế độ ăn uống có làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ ở người gầy không?

Có thể. Chế độ ăn thường xuyên chứa nhiều đường bổ sung, đồ uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít chất xơ có thể góp phần làm tăng tích tụ mỡ trong gan.

Người gầy ăn uống mất cân đối hoặc ít vận động vẫn có thể gặp rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, không thể quy kết bệnh chỉ do một loại thực phẩm hay một thói quen riêng lẻ.

1.3. Di truyền và bệnh lý đi kèm có ảnh hưởng đến gan nhiễm mỡ ở người gầy không?

Có. Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến khả năng tích tụ mỡ trong gan. Khi đánh giá nguyên nhân, bác sĩ cũng cần xem xét bệnh lý chuyển hóa, tình trạng dinh dưỡng, thuốc đang sử dụng và mức độ tiêu thụ rượu bia.

2. Dấu hiệu gan nhiễm mỡ ở người gầy là gì?

Gan nhiễm mỡ thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Người bệnh có thể sinh hoạt bình thường mà không nhận thấy bất thường.

Một số trường hợp có thể mệt mỏi hoặc khó chịu ở vùng bụng trên bên phải. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu và không đủ để xác định bệnh.

Gan nhiễm mỡ có thể được phát hiện tình cờ qua siêu âm ổ bụng, xét nghiệm máu hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Cần lưu ý:

• Không có triệu chứng không đồng nghĩa với việc gan hoàn toàn khỏe mạnh.
• Men gan bình thường không loại trừ hoàn toàn gan nhiễm mỡ hoặc xơ hóa gan.
• Không thể chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào vóc dáng hay cảm giác mệt mỏi.

Nếu kết quả siêu âm cho thấy gan nhiễm mỡ hoặc xét nghiệm có bất thường, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá thêm.

3. Người gầy bị gan nhiễm mỡ cần kiểm tra những gì?

Việc đánh giá cần kết hợp tiền sử bệnh, thăm khám và xét nghiệm phù hợp nhằm xác định yếu tố nguy cơ chuyển hóa, đồng thời xem xét khả năng tổn thương hoặc xơ hóa gan.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• BMI và vòng eo: hỗ trợ đánh giá thể trạng và nguy cơ tích tụ mỡ nội tạng.
• Đường huyết và HbA1c: đánh giá tình trạng đường huyết và nguy cơ đái tháo đường.
• Lipid máu: kiểm tra triglyceride và các chỉ số cholesterol.
• Men gan và xét nghiệm liên quan: hỗ trợ đánh giá tình trạng gan.
• Siêu âm gan: hỗ trợ phát hiện tình trạng gan nhiễm mỡ.
• Đánh giá xơ hóa gan: có thể sử dụng thang điểm FIB-4 hoặc đo độ đàn hồi gan tùy mức độ nguy cơ.

Không phải ai cũng cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên tuổi, tiền sử bệnh và kết quả thăm khám ban đầu. 

4. Khi nào người gầy bị gan nhiễm mỡ nên đi khám?

Người gầy nên trao đổi với bác sĩ nếu có kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ, men gan bất thường, đường huyết hoặc lipid máu cao, hoặc có yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Nếu xuất hiện vàng da, bụng to nhanh, phù, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần được đánh giá y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng.

Người có nhu cầu tìm hiểu về sức khỏe gan có thể tham khảo website SCT Clinic để biết thêm thông tin về cơ sở và quy trình thăm khám. Việc chỉ định xét nghiệm hoặc điều trị cần dựa trên đánh giá trực tiếp của bác sĩ.

5. Điều trị gan nhiễm mỡ ở người gầy như thế nào?

Điều trị cần tập trung vào nguyên nhân, nguy cơ tổn thương gan và bệnh lý đi kèm. Người gầy không nên tự áp dụng chế độ giảm cân dành cho người thừa cân hoặc béo phì.

4.1. Người gầy bị gan nhiễm mỡ nên ăn uống như thế nào?

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân đối, đa dạng thực phẩm và đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng.

Một số nguyên tắc có thể áp dụng:

• Tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả, các loại đậu và thực phẩm giàu chất xơ.
• Ưu tiên nguồn đạm phù hợp như cá, trứng, thịt nạc và các loại đậu.
• Hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm nhiều đường bổ sung và thực phẩm siêu chế biến.
• Hạn chế hoặc tránh rượu bia theo tình trạng sức khỏe và tư vấn của bác sĩ.
• Tránh ăn kiêng quá mức, đặc biệt khi thiếu cân hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng.

Người thiếu cân hoặc suy dinh dưỡng nên được tư vấn để bảo đảm đủ năng lượng và duy trì khối cơ.

4.2. Người gầy bị gan nhiễm mỡ có cần giảm cân không?

Không phải tất cả người gầy mắc gan nhiễm mỡ đều cần giảm cân. Với người có cân nặng bình thường, mục tiêu quản lý thường là cải thiện sức khỏe chuyển hóa, giảm mỡ trong gan và duy trì khối cơ.

Nếu vòng eo lớn hoặc có dấu hiệu tích tụ mỡ nội tạng, bác sĩ có thể tư vấn điều chỉnh lối sống dựa trên tình trạng cụ thể. Ngược lại, giảm cân quá mức có thể làm tăng nguy cơ mất cơ và thiếu dinh dưỡng.

Hướng dẫn EASL–EASD–EASO năm 2024 khuyến nghị điều chỉnh chế độ ăn và hoạt động thể chất ở người mắc MASLD, kể cả người có cân nặng bình thường. Tuy nhiên, bằng chứng về tác động lên mô học gan, xơ hóa và kết cục lâm sàng ở nhóm này vẫn còn hạn chế.

Nguồn: EASL–EASD–EASO – Hướng dẫn quản lý MASLD.

4.3. Vận động thể chất có giúp cải thiện gan nhiễm mỡ ở người gầy không?

Hoạt động thể chất thường xuyên có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe chuyển hóa và giảm mỡ trong gan, ngay cả khi cân nặng không thay đổi đáng kể.

Người bệnh có thể lựa chọn đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc tập luyện sức mạnh để duy trì khối cơ. Cường độ vận động nên phù hợp với thể trạng, bệnh lý đi kèm và khả năng vận động.

4.4. Người gầy bị gan nhiễm mỡ có cần dùng thuốc không?

Không phải mọi trường hợp đều cần dùng thuốc đặc hiệu. Bác sĩ sẽ cân nhắc nguyên nhân, mức độ tổn thương gan và bệnh lý đi kèm để lựa chọn phương án phù hợp.

Nếu mắc đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc các bệnh lý chuyển hóa khác, người bệnh cần kiểm soát những tình trạng này theo hướng dẫn y tế.

Không nên tự ý sử dụng thuốc bổ gan hoặc thực phẩm chức năng được quảng cáo có tác dụng thải độc gan khi chưa được đánh giá về hiệu quả và độ an toàn.

6. Làm thế nào để phòng ngừa gan nhiễm mỡ ở người gầy?

Cân nặng bình thường không loại trừ nguy cơ gan nhiễm mỡ. Người gầy nên duy trì lối sống lành mạnh và chú ý đến các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Các biện pháp phù hợp gồm:

• Ăn uống cân đối, hạn chế đồ uống có đường.
• Vận động đều đặn, kết hợp hoạt động sức bền và tập luyện sức mạnh.
• Hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc.
• Theo dõi đường huyết, lipid máu và vòng eo khi có yếu tố nguy cơ.
• Khám sức khỏe theo khuyến nghị của nhân viên y tế, đặc biệt khi có bệnh lý chuyển hóa hoặc xét nghiệm bất thường.

Nếu phát hiện gan nhiễm mỡ, người bệnh nên được tư vấn để xác định nguyên nhân và kế hoạch theo dõi phù hợp.

Kết luận: Gan nhiễm mỡ ở người gầy có nguy hiểm không?

Gan nhiễm mỡ ở người gầy có thể liên quan đến mỡ nội tạng, kháng insulin, rối loạn chuyển hóa, chế độ ăn uống, ít vận động và yếu tố di truyền. Mức độ nguy cơ khác nhau tùy từng người và cần được đánh giá dựa trên tình trạng gan cùng các yếu tố đi kèm.

Người gầy không nên tự giảm cân khi phát hiện gan nhiễm mỡ. Thay vào đó, cần duy trì dinh dưỡng cân đối, vận động phù hợp, kiểm soát bệnh lý chuyển hóa và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ.